Lich su Han Quoc, tong the

Lòch söû.

Buoåi ñaàu lòch söû Haøn Quoác ñöôïc ñaùnh ñaáu moác vaøo naêm 2333 tr.CN, khi Dangun, ngöôøi con trai huyeàn thoaïi cuûa Chuùa Trôøi vaø moät phuï nöõ cuûa boä laïc toân thôø gaáu ñaõ laäp neân quoác gia ñaàu tieân.

Naêm 1000 – 300 TCN, vöông quoác Choson coå do Tan-gun thaønh laäp sôùm xuaát hieän vaø trôû thaønh vöông quoác huøng maïnh. Söï lôùn maïnh cuûa vöông quoác Choson coå ñaõ laøm cho hoaøng ñeá Trung Hoa lo ngaïi vaø ñaõ xaâm chieám vaøo naêm 109 TCN.

Naêm 37 TCN – naêm 688 SCN, vöông quoác môùi teân laø Koguryo ñaõ xuaát hieän ôû nöûa phaàn phía Baéc cuûa baùn ñaûo. Vöông quoác Koguryo ñaõ laàn löôït chinh phuïc caùc boä laïc laân caän, baønh tröôùng ra haàu heát moïi phía vaø ñaùnh ñuoåi ngöôøi Trung Quoác ra khoûi laõnh thoå vaøo naêm 313 SCN.

Naêm 18 TCN – naêm 660 SCN, moät vöông quoác khaùc teân Paekche ñaõ phaùt trieån veà phía Nam soâng Han-gang gaàn Seoul ngaøy nay. Vaøo theá kyû thöù 4, Paekche trôû thaønh moät Nhaø nöôùc vöõng vaøng, thònh vöôïng vaø vaên minh, buoân baùn roäng raõi vôùi caùc nöôùc laùng gieàng haûi ngoaïi.

Naêm 57 TCN – naêm 688 SCN, vöông quoác Shilla hình thaønh vôùi xaõ hoäi mang tính giai caáp roõ reät. Sau, vöông quoác naøy phaùt trieån maïnh laáy nguoàn löïc töø ñoaøn Hwarang (Hoa nieân) ñoäc ñaùo vaø giaùo lyù ñaïo Phaät.

Maëc duø bò chia caét veà chính trò, 3 vöông quoác Koguryo, Paekche vaø Shilla coù quan heä veà maët daân toäc vaø ngoân ngöõ nhöng moãi vöông quoác laïi phaùt trieån moät cô caáu chính trò vaø cheá ñoä phaùp lyù hoaøn chænh vaø theo ñaïo Khoång vaø ñaïo Phaät.

Vaøo giöõa theá kyû 6, Shilla cuûng coá quyeàn löïc vaø laõnh thoå  cuûa mình ñaõ lieân minh quaân söï vôùi nhaø Ñöôøng (Trung Quoác) ñeå chinh phuïc Koguryo vaø Paekche. Trong hai theá kæ röôõi, vöông quoác Shilla soáng trong haøo bì nh vaø phoàn vinh, vaø ñaït ñeán ñænh cao cuûa söï phoàn vinh vaø quyeàn löïc cuûa mình vaøo giöõa theá kæ thöù 8, sau ñoù suy giaûm daàn. Naêm 935, vua Shilla nhöôøng quyeàn cho Wang Kon, ngöôøi saùng laäp ra Trieàu ñaïi Koryo.

Wang Kon ñaõ saùng laäp ra Nhaø Nöôùc Koryo (918-1392) choïn thaønh phoá queâ höông Songdo-ngaøy nay laø Kaesong (caùch Seoul veà phía Baéc 60km) laøm thuû ñoâ. Nhaø vua ñaët teân cho vöông quoác cuûa mình laø Koryo, teân Haøn Quoác ngaøy nay cuõng baét nguoàn töø ñoù. Trieàu ñình Koryo ñaõ laáy Phaät giaùo laøm quoác giaùo vaø Phaät giaùo ñaõ phaùt trieån maïnh meõ vaø kích thích vieäc xaây döïng ñeàn, taïc töôïng vaø veõ tranh Phaät. Ñaàu naêm 1231 quoác gia Koryo bò xaâm löôïc vaø chieám ñoùng trong gaàn 1 theá kæ bôûi quaân Moâng.

Trieàu ñaïi Choson (1392-1910) do Yi Song Gye saùng laäp. Yi Song Gye ñaõ dôøi kinh ñoâ veà Seoul vaøo naêm 1394, laøm cho thaønh phoá naøy trôû thaønh moät trong nhöõng kinh ñoâ coå nhaát theá giôùi. Vaøo thôøi kì naøy, Khoång giaùo môùi baét ñaàu thoáng trò xaõ hoäi Haøn Quoác vaø thaâm nhaäp vaøo moïi laõnh vöïc ñôøi soáng.

Ñænh cao nhaát cuûa Trieàu ñaïi Choson laø trieàu Vua Sejong (1418-1450), oâng vua thöù tö cuûa Trieàu ñaïi Choson. Döôùi söï trò vì cuûa Sejong, neàn vaên hoaù vaø ngheä thuaät cuûa Haøn Quoác phaùt trieån chöa töøng thaáy keå caû vieäc saùng taïo ra Han-gul, baûng chöõ caùi tieáng Haøn, vaø nhieàu phaùt minh khaùc vaø nhöõng tö töôûng tieán boä trong lónh vöïa cai trò, kinh teá, khoa hoïc töï nhieân, khoa hoïc nhaân vaên, aâm nhaïc vaø y hoïc.

Tuy nhieân vaøo cuoái theá kæ 16, moät ñoäi quaân xaâm löôïc Nhaät Baûn do töôùng Toyotomi Hideyoshi ñaõ traøn vaøo haàu heát laõnh thoå Choson treân ñöôøng xaâm chieám Trung Hoa. Chieán tranh keát thuùc naêm 1589, ñeå laïi haäu quaû laø Haøn Quoác bò taøn phaù.

Ñeán caùc naêm 1627 vaø 1636, Haøn Quoác moät laàn nöõa bò ngöôøi Maõn Chaâu xaâm laêng vaø ñoâ hoä. Naêm 1910, Nhaät Baûn, sau khi troãi daäy nhö moät cöôøng quoác coâng nghieäp môùi ôû Chaâu AÙ, ñaõ thoân tính Haøn Quoác vaø bieán nöôùc naøy thaønh moät thuoäc ñòa cuûa Nhaät, vaø cuõng chaám döùt Trieàu ñaïi Choson.

Söï thoáng trò thöïc daân ñaõ kích thích tinh thaàn daân toäc cuûa ngöôøi Haøn Quoác. Ngaøy 1 thaùng 3 naêm 1919, 33 ngöôøi yeâu nöôùc ñaõ tuï taäp ôû Coâng vieân Chuøa ôû Seoul ñoïc baûn Tuyeân ngoân ñoäc laäp. Söï vieäc naøy ñaõ laøm daáy leân moät phoøng traøo toaøn quoác yeâu caàu chaám döùt aùch thoáng trò thöïc daân Nhaät. Phoøng traøo naøy ña bò quaân Nhaät ñaøn aùp taøn nhaãn khieán haøng traêm ngöôøi bò gieát haïi.

Ngaøy 15-08-1945, khi Nhaät Baûn ñaàu haøng khoâng ñieàu kieän Löïc löôïng ñoàng minh, Haøn Quoác ñaõ ñöôïc giaûi phoùng sau 35 naêm ñoâ hoä.

Ngaøy 15-08-1948 Haøn Quoác ñöôïc chính thöùc thaønh laäp laáy Seoul laøm thuû ñoâ vaø Syngman Rhee laø Toång thoáng thöù nhaát. Haàu nhö ñoàng thôøi, moät cheá ñoä Coäng saûn ñöôïc döïng leân ôû mieàn Baéc do Kim Il Sung caàm quyeàn. Ngaøy 19-09-1948 Coäng hoaø Daân chuû Nhaân daân Trieàu Tieân ñöôïc chính thöùc thaønh laäp laáy Bình Nhöôõng laøm thuû ñoâ.

Ngaøy 25-06-1950, chieán tranh giöõa Nam – Baéc Trieàu Tieân noå ra. Sau 3 naêm chieán tranh, toaøn theå ñaát nöôùc bò taøn phaù vaø neàn kinh teá bò phaù huyû, hai mieàn Nam – Baéc bò chia caét taïi vó tuyeán 38.

Ngaøy 16-04-1961 Töôùng ñoäc taøi Park Chung Hee trôû thaønh Toång thoáng vaø döôùi söï laõnh ñaïo cuûa oâng, kinh teá baét ñaàu phaùt trieån nhanh choùng.

Traûi qua nhieàu ñôøi Toång thoáng, ñeán ngaøy 25-02-1998 Kim Dae Jung trôû thaønh Toång thoáng vaø “Chính phuû Nhaân daân” cuûa Kim ñöôïc thaønh laäp qua moät cuoäc chuyeån giao quyeàn löïc hoaø bình ñaàu tieân giöõa ñaûng caàm quyeàn vaø ñaûng ñoái laäp trong 50 naêm cuûa lòch söû caän ñaïi Haøn Quoác.

Ngaøy 25-02-2003 Toång thoáng Roh Moo Hyun ñöôïc baàu choïn sau cuoäc toång tuyeån cöû ngaøy 19-12-2002 ñeå tieáp tuïc coâng cuoäc phaùt trieån kinh teá vaø thoáng nhaát hai mieàn Nam vaø Baéc.

Claudia Schiffer
[Trở về]